Mevlevi* Abdulresid CEVHERI

 

Mevlevi Abdulresid Cevheri, yalnizça Güney Türkeli'nin degil, belki tüm Avganistan'nin tanilmis bilgin ve ünlü saiirlerinden biri sayilir. O, kendi çaginda bu bölgenin tanilan ruhanilari ve ilahiyatcilarindan olan, Mevlevi Abdulhemid Hemidi'nin, büyük ogludur.

Abdulresid Cevheri, 1927 (1305 H. S.) yilda, Güney Türkeli'nin Sibirgan kentinde, dünyaya göz açmistir. Arabça ile baska bilim dallarini, kendi çaginda Sibirgan kentinin en tanilan ögretim yerlerinden olan Ibni Yemin medresesinde, kendi babasindan, ögrenmistir. Bu ögrenim ardindan, onalti yil bu kentnin büyük merkezi camisinda ve onun arkasindan da on yil su kentte olan Adine adli medresede hocaligin yaninda ögretim görevini de yapmis olmustu.

Mevlevi Cevheri Arab dili ile edebiyatinin dalinda, belli bilgiler ögrendikten sonra, Saib Tebrizi, Emir Alisir Nevayi, Mevlana Abdulrehman Cami, Emir Omer Han, . . . gibi, Türk dünyasinin büyük sairlerinden sayilan kisilernin, devanlarindan Türk dili ile edebiyatini ögrenir. O 25 yasinda kendinin ilk siirini yazarken, o siiri ilk kez on yil sonra Cevzcan vilayetinin gazetesinde yayinlayabilir.

Ülkesinin, Sovyetler Kizilordusu tarafindan isgallanmasindan ve Kabil yönetimiye gösteren karsiliktan dolayi, Cevheri on yil yad ellerde yasama mecburluguna kalir. Ancak, o 1992'inci yilda, Avganistan'da Islami devletin kurulusundan sonra, yaban ellerden yine kendi ana yurduna döniyor. Abdulresid Cevheri, ülkeye döndükten sonra, Avganistan Milli Islami Cünbisi'nin Cevzcan vilayetindeki kültürel surasinin (istisare meclisi) baskanligi ile Mezar-i-Serif'te olan Avganistan Mücahit Bilginlerinin Istisare Meclisi'nin baskan yardimçiligi görevlerini üstleniyor..

O, kendi siirleri ile makaleleri ve baska yazan eserlerini Türkçe/Özbegçe ile Dari/Farsça'da yazmis ve olardan bir kaçini da ülkenin çesitli gazetelerinde yayinlamistir. Cevheri'nin kalemi ile yazilan, yayinlanmis ve yayinlanmak için hazirlanan, eserlerinden en önemlileri bunlardir:

1. Fanusi Horasan (Farsça'ya yazan siir devani);
2. Covzcan Kuyasi [= Covzcan Günesi], yayinlanmistir;
3. Müslümançilik Yolu;
4. Mevludi Mohemmediye;
5. Islam Felsefesi Toplumda (Farsça'da);
6. Inkilabin med ile cezri (Farsça'da);
7. Ferhengi Residiye [=Residiye Sözlük] Türkçe-Farsça Sözlük;
8. Avamlar Ferhengi, Türkçe atasözleri;
9. Enderzi Ibret [=Ögretiçi Ögütler], Farsça'da
10. Siriski Matemzedegan [=Yaslananlarin Gözyaslari], Farsça'da;
11. Inkilap Facialari;
12. Risaleyi Mevludiye, Farsça'da;
13. Sefername (Hac Anilari);
14. Kamusi Seytan [=Yek/Seytan Sözlügü], Farsça'da;
15. Haft Honi Siyaset [=Siyaset'in Yedi Sofrasi], Farsça'da;
16. Sibirganli Ibni Yemin siir devaninin yayina hazirlayip Pisavur'da yayinlamasi;
17. ve baska eserler.

 

Simdi sayin Mevlevi Cevheri'nin Avganistan Milli Islami Cünbisi için yazdigi bir siiri, onun Türkçe siirlerinden, örnek olarak, sunariz:

 

Payadar* Olsun

Bu milletge saadetlik acab arami can Cünbis
Cihanga tanitib bizni kilib turfe ayan Cünbis (1)

Ki mehrümlik keselge bir tebibi haziki devran
Bu millet hasta cismige acab ruhu revan Cünbis (2)

Ki cünbis berkarar oldu sitir cenral Dostum'dan
Cihan bariça, bol Dostum ki bizge bir cihan Cünbis (3)

Yaranlar birlik eyleb sey etib cünbis yolun yollang
Muvafaklik nevidin bizge bergey her zaman Cünbis (4)

Humayi behtu devlet sayesidür basimiz üzre
Huda dergahidan bizlerge kilgan armagan Cünbis (5)

Bu kesver mülkige horsidi tabandek tulu eyleb
Saadet asimaniga erür pertev fisan Cünbis (6)

Bu milletni kilib erkin, asaret zencirin üzgen
Bu erkinlik tiriklik mehzenige pasiban Cünbis (7)

Bu cünbis yoliga sulhu sefa, emnü aman isteng
Saadet, baht, devlet birle tolgan bekiran Cünbis (8)

Ilahi ta ebed cünbis hemise paydar olsun
Bu millet kamige abi bakadur her kaçan Cünbis (9)

Hemise Cevheri canu dili birlen dua eyler
Cihan mülkige bolsun yekke tazu kahraman Cünbis (10)

 

 

* Saygi ve hürmet için büyük kisilere verilen takma ad.

* Sonsuz Olsun
1 Bu millet için kutlu ve en güzel can dinçligi Cünbis, bizi dünyaya tanitan tuaf bir tanitici da Cünbis
2 O, yoksuzluk hastaligi için bu çagin en bilen tabibi, bu milletin hasta cisimi için ruh ile candir Cünbis
3 Bu Cünbis Orgeneral Dostum tarafindan tehkim edildi, sen dünya var olduguça var ol Dostum, çünkü bize bu Cünbis bir cihandir
4 Arkadaslar bir olarak çaba ile Cünbisin yoluna gittin, çünkü bize her zaman zafer haberini veren Cünbisdir
5 O bizim basimiz üzerinde baht ile saadet götürücü huma kusunun gölgesi, tanridan bize gönderilen bir armagandir Cünbis
6 Bu ülkenin topragina günes gibi çikmis, mutluluk göküne isik saçan (günes) dir Cünbis
7 Bu millete özgürlük veren ve onun asaret zencirini çözen, bu erkinçe yasama kaynaginin bekçisidir Cünbis
8 Bu Cünbis'in yoluna sulh ile güvenlik istegin, çünkü mutluluk, baht ve devlet ile sonsuzça doludur Cünbis
9 Tanri'dan dileriz ki ebediyete kader Cünbis var olsun, çünkü bu milletin damagina yasam suvudur Cünbis
10 Cevheri araliksiz gönülden tanri'dan diler, dünya üzerinde tek ve yigit olarak kalsin Cünbis