ParentElement



تؤقوزونچو فبروری، امیرعلیشیرنوائی نینگ ۵۶۸ نچی توغوم ییلی آنیسیغا

امیرعلیشیرنوائی نینگ ایزیده ن

یالینغوق (انسان) کئچمیشینینگ آیریم چاغلاریندا بئللی کیشیلر، اورتاغا آتتیقلاری کئندواولکولری(ایدیال)ویا دا یاراتتیقلاری یئنگی مادی ومعنوی تئگیرلری (ارزش) آرقالی، یالنغوزگینه یاشادیقلاری یؤره لربیرله چئگه ره لرینی ائتکیله ب (تأثیرله ب)قالمای اوشال آلانغلاردا آجون(دنیا) بویو یئنگی تورو یوللار چیقاریب باسقیچلاردا یاراتغانلار. امیرنظام الدین علیشیرنوائی (۱۴۴۱ - ۱۵۰۱ ) دا شویلااولوغ وسابلیغ کیشیلرقاتاریدا، آیدین یولدوزلاردان تولو تورک آجونونینگ چئتسیزکؤکونده یاروغ بیریولدوزکیبی پارلاغان ویوزییللاردان بئری ده تؤرت یانغا
ایشیق (نور) ساچیب کئلمه کته دیر. سلطان حسین بایقارانینگ یؤنئتیم تؤنئمینده (دوره حاکمیت) توپلوم یاشامینینگ توم آلانغلاریندا بولوب اؤتگه ن بارچا مادی ومعنوی یاراتیلغانلار بیرله اؤزگه ریشلرگه، اونونگ ائنگ یاقین سیرداشی، سوت ائمیشگن قارداشی وایشه ندیگی آرقاداشی و کئنگه شلرینی تینگله گه ن وزیری بولغان نوائی نینگ ائتکیسی (تأثیری) چوق بویوک واونوتولماسدیر.

بیلدیگیمیزچه، بویوک قاغان امیرتئمورصاحبقیران دان سونغراکی چاغلاردا، تورک ائللرینینگ بیربؤلومونده، دئمه ک باشکئنتی هرات بولغان سلطان حسین بایقارانینگ یؤنئتیگی بؤلگه ده، اوشال چاغدا تئنگی کؤرولمه گه ن وائشی (مثالی، مانندی) بولونماغان بیراویغارلیقنی (مدنیتنی) یاراتیلیشیغا واوندان اؤته بیلیم یانیندا ائل صنعتلری بیرله گوزه ل صنعتلرنینگ قوللانیب اؤسوشو و یایرالیشیغا بول اولوغ کیشینینگ کئسکین پایی (سهم، حصه) بئللیدیر. باشقا بیرسؤزبیرله آیتغاندا نوائی، بؤلگه ده تورکلرآرقالی یاراتیلیب آنجاق تورلوک تومه ن نئده نلر(سبب،علت)
یوزونده ن اونوتولوب یوقالغان ائسکی اویغارلیقنینگ تولوق آنغلامدا قایتادان توغولوشو(رنسانس) بیرله کوچلئندیریلمه سیگه، بویوک قاتقی (حصه، سهم) ساغلامیش وبؤیله چه هر باقیشتان ائنگ چیچه کلب چاقناغان بول تؤنئمگه (دور، مرحله) او یالنغوزگینه اؤز تامغاسینی باسیب قالمای، اؤز یاشامی بویو یؤنه تیمینده کی اولوس اوچون ده قیلغان ائسده ن چیقاریلماس بویوک واؤنئملی ایشلری، اؤرنه ک بارچاسینینگ سانی ۳۷۰ ده ن آشقین مدرسه لر، جامی مسجدلری، کؤپروکلر، ساغلیق اوجاقلاری، کاروانسارایلار، حماملارو قاموغ (خلق، عامه) اوچون کئره کلی باشقا قوروملار
قوردورموش. بونچا یاخشی ومویان (ثواب) ایشلرنینگ یانیدا، یئنه ده بویوک نوائی نینگ هر یانلی قوللاماسی بیرله کؤلگه سینده بیرتاقیم آتاقلی قوشوغ یازارلاری، تاریخ بیلگه لری، سوزوچیلر بیرله چیزیقچیلاروشوکیبی بیلیم، صنعت وهنرنینگ باشقا یالالاریغا باغلی اوزمان (حرفوی، متخصص) کیشیلر آتچیقارمیشلار. تانیلمیش سوزوچی بهزاد، آتاقلی قوشوغ یازاری عبدالرحمن جامی، تاریخ بیلگه سی دولتشاه سمرقندی، خواندمیر، . . .اولاردان بیره راؤرنه کتیرلر.

آنجاق، نوائی یالنغوزگینه بیراویغارلیق سئوه ر، یوکسه ک یؤنه تیچی و قاموغ خدمتچیسی بولوب قالمای، اؤزونونگ یاراتیغی اونلارچا اؤلومسوز و مئنگو (جاودان) بیتیکلری(کتاب)، دئمه ک اوندان سونغرا کئله جک قوشاقلار(نسل) اوچون خومارو(میراث) قویغان معنوی بایلیقلاری آرقالی دا بوگونگه چه، تئک تورکلرآراسیندا تئگیل، آجون بویو دا ایزگو(یاخشی) آت بیرله تانیلمیش، اونلو وسابلیغ بیر کیشیدیر. کئندو بیلگه لیگینینگ یانیندا یئنه بول بویوک کیشی بیریالینغوقسئوه ر(هومانیست)، توپلومچو یؤنه تیچی، اوچ تیل بیلیب ایکیسیده قوشوغ یازمیش ائشسیز(بیهمتا) بیرشاعر،
بایلیغینی صنعت بیرله هنرنی تارقالیشی اوچون آیاماغان بیرصنعتچی و صنعتسئوه ر، بیر بویوک تیل بیلگه سی، . . . بولوبان تانیلغاندیر. بودئمه ک، بویوک نوائی نینگ چوق یانلی کیشیلیگی بولغان واوغراشتیغی (شغولندیگی) بارچا آلانغدا ائنگ یوکسه ک قورغا (درجه، مرتبه) قاووشموشتور. اؤرنه ک، اونونگ بارچا کیشیلرنی یالینغوقسئوه رلیگکه چاقیرغان کوچلو سئسینینگ یانغقیسی(انعکاس، بازتاب) یوزلر ییلدان بئری کؤک آستین قیدیرماقتادیر:

آدمی ائرسئنگ دئما گیل آدمی
آنی کی یوق خلق غمیدین غمی

بؤیله بیراولوغ وچوق قیرالی کیشیلیگی بولغان بیرینینگ یاشامی بیرله بارچا مادی ومعنوی یاراتیقلارینی آنغلاتماققا کیچیک تانیتیم یازیلاری نی دئمه ک، بویوک بیتیکلریازیلسا دا ییتمه س. آنجاق بوردا تئک آماج آوغانیستان تورکلرینینگ، اولکه میزایچکه ریسی بیرله تیشقاریسیندا بولوب اؤتگه ن آیریم سیاسی اولایلار(حادثه) بیرله ایلیشکین اوچره دیگی بویوک باسروقلار(فشار) یانیندا کؤردوگو کئتی کئسیلمه گه ن تالانلار سونغوچوندا تیل باقیمیندان قالدیغی سونغقی یوزییل لار قوراقلیقلاریندان قوروب قاغشاغان وکوچسیزلیکته ن یوقالیب کئتمه کته بولغان آنا
تیله رینی، قایتادان اوزون سورگه ن اویقوسوندان اویغاتیب کوچله ندیرمه ک اوچون نوائی بیرله اونغا اوقشاغان بویوکلریمیزنینگ تینینی یاردیمغا چاقیریب واولاردان قالغان خومارولارنی یئنه بیرکؤزده ن کئچیریش کئره کلیگینی آنغلاماقتیر. دئمه ککی تیلیمیزباقیمیندان قالدیغیمیزشول آزچیچه کلی کؤپ تیکه نلی قوملوغ چؤللرده، سووسوزلیغیمیزنی قاندیرماق اوچون، تورک تیلینینگ کئنگ یورتودا "بیلگه قاغان" بولوب اؤتگه ن اولوغ نوائی نینگ بوتیلده یاراتیغی تونوغ سوولو بویوک کؤلونده ن تامشیلار دا اولسا، آلیب ایچمه ک وقوروموش تاماغیمیزنی اؤله مه کنینگ
کئره کلیگیگه ایشه نه میز.

آناتیلیمیزنینگ کئچمیشیگه باققاندا اونونگ بوگونگه چه سوروب کئلگه ن قییینچیلیقلاری، تورکلرنینگ اسلام اولوغ اینانچیغا کئچتیکته ن سونغرا، اولارآراسیندا یاواش یاواش عرب تیلینینگ یایرالماسی بیرله باشلانادی. ایلک کئز، اسلام اینانچی بیرله اونونگ بویوردوغو یوکونچلریگه (عبادت) ایلیشکین عربچه آتلار، سؤزلر بیرله قاوراملاری(اتئمه، اصطلاحات) تیلیمیزگه یئرله شیب، تورکچه آنغلامداشلارینی (هم معنی) کونلوگ یاشامدا قوللانیشتان چیقاریب اونوتتورادی. بونونگ یانیندا باشلانغیچتا یالنغوزاینانچ بیلگه سی، قاضی، مفتی، . . . بولماق ایسته گه ن
کیشیلرعربچه اؤگره نمه لی ایسه لر، سونغرالار چین آنغلامدا بیلگه بولماق ایسته گه ن کیشینینگ بو تیلنی اؤگره نمه ده ن یوکسه لیشی کؤرولمه گه ندیر. بؤیله چه، یوزییل لاربویو بارچا مسلمان اولکه لرده، عرب تیلی اینانچ بیرله بیلیم وصنعت تیلی بولوب اؤز تیل توزوگلری بیرله بویونتیریغلاغان وسؤزآقینی(سیل) آرقالی بوغقان یئرلی تیللرنی اؤلدورمه سه ده، کؤپ کوچسوزوکوته ره ن قیلمیشتی. بول تؤنه ملرده تورکچه نی ساقلاب و اونو یوقالیشتان قوروغانلارعربچه بیلمه گه ن "صرف" بیرله " نحو" نینگ آتینی دا ایشیتمه گه ن چوقلوقتا بولغان اولوس دور. بوآقیشتا عربچه
اؤگره نگه ن تورک قوشوغچیلاری دا اوتیلنینگ ائنیگه بویوغا اویغون(مناسب)پیچیلمیش شعرنینگ توروبیرله اؤلچولارینی بئلیرله گه ن"قافیه" بیرله "عروض" یانیندا "دیوان" چیقارما سئوگیسیگه یولوقوب تیلنی یات سؤزلر آقینی بیرله بوزماغا باشلاغانلار. بؤیله یازیلغان شعرلرنی بئللیکی، عربچه بیرله تاتچا نی بیلمه گه ن کیشینینگ آنغلاماسی اولاناقسیز(ناممکن) بولماسا دا کؤپ قیییندیر. بول یاریشما(مسابقه)آیریم چاغلاردا اونچاقیزیقلاشغان کی، تورکچه یازیلغان "شعر" لرده تورکچه ائکلرده ن (حروف ربط) باشقا بیرتورکچه سؤزده کؤرولمه یدی.

عربچه بیرله تاتچا نینگ بارچا تورک قاغانلارینینگ کؤشکلرینده یئرله شتیگی شونداغ بیرتؤنئمده، امیرعلیشیرنوایی او تیللرنی بیلسه ده، یئنه اؤز آناتیلینی قوروماق و اؤز چاغداشلاری بیرله کئله جه ک قوشاقلارغا بوتیلده ده شعر یازیلا آلاجاغینی کؤرگوزوب، تورلوک قونولاردا (موضوعلر) اونلار مثنوی بیتیکلری یاراتمیش وباشقالارنی دا بو ایشگه چاقیرمیش. آنجاق، نوائی ده یازدیغی بارچا گوزه ل، یوکسه ک آنغلاملی وتئگیرلی قوشوغلاری یانیندا، قانچاکی اؤزآناتیلی تورکچه ده ن ساوونسا(دفاع قیلسا) دا یئنه چاغینداکی بول کئله نه کلرده ن (عنعنه) قورتولمای،
اوشال آقیشتان آزیا دا چوق ائتکیله نگه ندیر. علیشیرنوائی نینگ "خمسه" سینده ن بیر ایکی اؤرنه ک اولاراق کئلتیردیگیمیز شول چوق گوزه ل آنغلاملی قوییداکی شعرلر، یوقاریدا آت توتوغوموزقییینچیلیقلارنینگ نیمه لیگینی کؤرگوزه دی:

کرمنا کیلدی مناقب انکا
احسن تقویم مناسب انکا

علمیکا هر ذات نی خیل ایلادینک
ذاتیغه عالمنی طفیل ایلادینک

حلقه بولوب جوهر علوی خرام
خاتم انکا نقطه سفلی مقام
(خمسه/حیرة الابرار)

شونونگدئک، یالنغوزگینه اولوس بیرله یورتنونگ سلطانی بولوب قالمای، شعرآلانغیدا دا قاغان اولماق ایسته گه ن سلطان حسین بایقارا نینگ "دیوانی" ده، چوق گوزه ل ایزگو آنغلاملی قوشوغلاری یانیندا بؤیله "شعر"لرده ن ده آزتئگیلدیر:

سبزه خطینگ سواد لعل خندان اوستینه
خضرگویا سایه سالمیش آب حیوان اوستینه

تئک تورکچه بیلگه ن کیشینینگ، عربچه و تاتچا سؤزلوککه باقمادان یوقاریداکی واولارغا اوخشاغان شعرلرنی آنغلاماسی
اولاناقسیزدیر. آنجاق، بو دا بئللی کی، تیلنینگ قوراللاری بوزولمادان آلینغان یات سؤزلرینی قایتادان تیلده ن چیقاریب آتیش
اونچا قییین ایش ایمه س، بو ایشلرآیریم چاغلاردا کؤپ تیللرگه کؤرولگه ندیر.

عربچه سؤزلرنینگ تیلیمیزگه کیریب یئرله شمه سیده ن اؤته، تیلیمیزنینگ بوزولما باسقیچی اؤز تیلیمیزنینگ ائنیگه بویوغا اؤلچه لیب پیچیلگه ن یازی چیزغیلاریمیز(الفبا)اورنودا عرب "الفبا" سینی آلینیشی بیرله باشقا بیر یئنگی بویوت (بعد) قازانادی. تیلیمیزنینگ بوتون قوراللاری بیرله توزوگلرینی ائتکیله گه ن توقوزاونلوسو(حروف صدادار)عرب الفباسینینگ اوچ اونلوسو(و، ا، ی)گه آرتیلغاندان کئیین یاواش یاواش تیلامیز ده یازیش بیرله قونوشما آراسینداکی اؤزگه ریش کئنگه ییب سؤزلر بوزولماغا باشلایدی، بو آقیش سومورگه آستیدا قالغان اولکه میزده تورکچه گه
یوره ک کویدورچو بیردولتیمیز بولماسلیغی اوچون بوگونگه چه ده ایزله نیب کئلمه کته دیر.

آنجاق، عرب الفباسینینگ کئچمیشیگه باقسایلیق، عربلرنینگ اؤزو ده تیللریده اوقوما یازمانی قولایلاشتیرماق اوچون بول الفبانی بیر نیچه قاتلا اؤزگه رتیرگه نلر، اؤرنه ک بو الفبا ایلک چاغلاردا نقطه سیز بولغان، سونغرالار ب، ت، ث، . . . سئسلرینی بیربیریده ن آییرماق اوچون اولارنینگ آست یادا اوستوگه قویدوقلاری نقطه لرده ن آسیغلانغانلار و یئنه باشقا بیرچاغدا بونو دا یئته رسیز کؤروب، تئنگری بیتیگی بولغان قرآن مجید نی توغرو اوقوماق اوچون، أ، ة، ء، ِ، َ، ُ، ْ، إ، ً، ٍ، ٌ، ... کیبی چیزغیلارنی ده اؤزالفبالاریغا آرتیرغانلار. شونونگدئک، تاتلار دا
عرب الفباسینی آلدیقتان سونغرا، اونو اؤز تیلله ریگه اویغونلاشتیرماق اوزره اونغا، پ، چ، ژ، گ، ... کیبی چیزگیلرنی کؤپه یتیریب اوقوما یازمالارینی قولایلاشتیرمیشلار. بوگونگه چه ده قیزیل خیتای سومورگه سی بولوب قالغان قانداشلاریمیزاویغورتورکلری ده اؤزتیلله رینی توغرو یازیب اوقوماق واونو قولایچا بالالاریغااؤگره تمه ک اوچون یئنه شول عرب الفباسیغا آیریم چیزغیلار قویاراق اؤزتیلچیزغیلا رینی یاراتمیشلار. اولکه میزده ده آوغانلارنینگ اؤزتیلله رینی بوزولماماسی اوچون قیلدیقلاری ایلک ایش ییگیرمه نچی یوزییلنینگ ایکینچی یاریمیدا عرب
الفباسیغا آیریم چیزغیلارنی آرتیراراق پشتوگه اویغون بیرالفبا یاسامالاری ائدی. الفبا باقیمیندان تیلیمیزاوزه رینده ائسکیده ن بئری کؤپ اویونلاربولموش وبول سیاسی اویونلارکئتی کئسیلمه ده ن بوگونگه چه ایزله نمه کته دیر. شوباقیمدان، بوکونگه چه باربولغان تیلله رآراسیندا ائنگ توزوگلو تیل تانیلغان، تورکچه یمیزنی بوزوب و اوندان تیلله رتوزاتیش اوچون، ایچکه ری وتیشقاری یاغیلاریمیزآرقالی ائنگ بویوک اویونلار ییگیرمه نچی یوزییلدا اوینالدی. بئللی کی، الفبا قییینچیلیقلاریمیزاؤزباشیغا آیری بیر قونودوروبویئرده یالنغوزبول
قییینچیلیقلاردان آت توتاراق کئچه ریز. بئللی کی، یالنغوزچا الفبا تیلیمیزنینگ جانبلاسی بولماغان، اونونگ یوقاتیلماسی اوچون اونغا یئنه تؤرت یاندان یاغیلیغ (دشمنانه) اوقوآتیلمیش و بوندان سونغرا دا آتیلاجاقتیر.

یوقاریدا ایمله دیگیمیزدئک، آیریم چاغلاردا بیره و تورک قاغانلاری اؤزآناتیللرینی کؤزگه ایلمئی، اونغا آز تئگیربئریب واونونگ اورنودا تات تیلینی یالنغوزگینه اؤزکؤشکلرینده ائمه س، یؤنئتیگلری اولکه لربویوتارقاتمیشلارکی، شونداغ اؤگئی تیل کؤزویله باقیشلارسونغوچوندا دا تیلیمیز یانچیلمیش وسونغوچتا بویوک یارالارآلمیش. آینیقسا غازنالیلاربیرله سئلجوقلیلارنینگ قاغانلیغیندا، اولارنینگ اؤزآناتیلله ریگه کؤرگوزگه ن سئوگیسیزلیگلرینینگ ائتکیسی بوگونگه چه ایزله نیب کئلمه کته دیر. غازنالیلار یالنغوزگینه اؤز کؤشکلرینده مینگلرچه تات
یادا تاتچا شعریازارینی باقیب باولومادیلار، بئلکی بوتیلنی غازنادان هند گه چه تاشیب یایراتتیلار. شونونگدئک، سئلجوقلیلار دا اولاردان آرقادا قالمای، باردیقلاری آناتولوغاچا بویات تیلینی اؤزله ری بیرله تاشیب باردیلار. تاتچا شعر یازماغان و دیوان چیزما غان چوق آز تورک قاغانی بولونور. تورک قاغانلاری تاتچاغا کؤرگوزگه ن شو سئوگیلرینینگ یاریمینی اؤز آناتیللریگه کؤرسئتگه ن بولسایدیلار، بوگون تیلیمیزنینگ تورومو بامباشقا اولوردو. مئنه شونداغ کئله نه کلرنینگ کئنگ تارقالیب یایرالغان چاغیدا، بویوک نوائی ایسه اؤز آنا تیلیگه بولغان
سالدیریلارغا (حمله) قارشی کوره ش بایراغی کؤته ریب، یازدیغی "محاکمة اللغتین" بیتیگی آرقالی تورکچه میزنینگ تات تیلیده ن هرباقیمدان بایلیغی بیرله اوستولوگونوبئلگه له میش. بو بیتیک بوگون ده تیلبیلگیسی باقیمیندان اؤز تئگیرینی ییتیرمه گه ن و تیللرنی تئنگله شتیرمه آلانغیدا ایلک ایرتئشلرده ن( تئگشیرمه) سانالادی.

یوزلرییلدان بئری اؤز آنایورتوموزدا، اونو تورلوک تومه ن باسمانچیلاربیرله تالانچیلاردان ساقلاب قوروماق اوزره تومه ن تومه ن باشیمیزنی بئرگه ن شول قوتلوغ توپراقلاردا، اوزاقلاردان کئلگه ن بیر تاقیم اویغارلیقتان اورککه ن، بیلیم بیرله صنعتنینگ، هنر بیرله اوسنونگ (عقل) یاغیسی تانیلغان، باشقابیرسؤزله آیتغاندا "پشتونوالی"ده ن اؤزگه بیریاسا تانیماغان تیلسیزلر بیرله یورتسوزلارواولارنی اؤزآسیغی اوچون قوللانغان تاتلار بیرله باشقا تیشقاری چئگه ره لرآرقالی ائزیلیب یوقاتیلماق اوچون تالان بولغان تیلیمیز، یالنغوزگینه کوچلوگ اؤزو(ریشه)
بیرله کؤکوآرقالی اؤلومده ن قورتولوب، آنجاق یاریم تیریک قالغان ایسه ده، بوگون اونوچاغیمیزنینگ ایسته گیگه اویغون قایتادان اؤگره نیب اونغا کئچمیشته گی کوچونو قایتاریب بئریش یولوغا، تیلیمیزنینگ آتالاریندان بیری سانادیغیمیز "سؤزقاغانی" آتی بیرله اون چیقارغان امیرعلیشیرنوائی بیرله اویانگلیغ بویوکلریمیزنینگ بیزلرگه قویوب کئتگه ن خومارولاری بیرله اولوغ تینلاری(روحلری) یولداو واؤنگده ر بولاجاقتیرلار. کؤپته ن کؤپ قوواندیریچی دیر، شوگونلرده اونلارچا ایگیت یازارلاریمیز اؤزآنا تیللریگه کؤنگول باغلاب، بو تیلده یالنغوزگینه شعر
یازیب قالمای، تورلوک آلانغلاردا مقاله لریازماقتالار. کؤرونوشوچه، یوقاریدا ائسله ب اؤتیگیمیزنئده نلر یوزونده ن تیلیمیزده بیراویغون الفبا وسؤزلرنی توغرو یازیش اوچون اؤنگده ن قبول بولغان یازیش ایلکه لری (معیار، پرنسیب) نینگ ائکسیگلیگی(کمبود) آرقالی، سؤزلر بیرله ساولارنی هر کیشی بیرباشقا تورلوک یازماقتادیر. بول آقیشتا بیریلری بیله ر بیلمه س تورکلرنینگ تاریخی یاغیسی تانیلغا ن اوروسلارنینگ، اؤز سؤمورگه چی آماجلاریغا ائریشمه ک اوچون قوللاندیقلاری " آییر، یؤنه ت" سیاستیگه تایانمیش اویونلاری آرقالی، ساویتلرتؤنئمینده تورک
اولوسلارینینگ ائنگ بویوک بؤله گی سانالغان اؤزبئگ تورک لرینی باشقا تورک لرده ن آییرماق اوچون، یاراتیلغان هرباقیمدان بوزولموش تیلنی آلیب اولکه میزده یایراتماق ایسته یدیلر. بول اویونلاربیرله اولارنینگ بیزلربیرله باشقا تورکلرگه کئلتیره جه گی سونغوچلارنی آیری بیر یازیدا ائلگه آلاجاغیز.
علیشیرنوائی نینگ اؤزبئگ تورکچه سینینگ آتاسی بولغانلیغیغا چیناکیده ن ایشه نسه یلیک، آینیقسا بوگونلرده، اوندان اؤگره نه
جه گیمیز کؤپ ساباغلار بار. اول ساباغلاردان اؤرنه ک اولاراق بیر ایکیسینی قیسقاچا کؤزده ن کئچیریب اؤته میز. بیلدیگیمیزچه، تیلیمیزنینگ آنا قوراللاریندان بیری، اونلولرنینگ قالین و اینگیچکه اولاراق ایکیگه بؤلونمه سیدیرکی، اولاردان تؤرتو قالین وقالغان بئشی ده اینگیچکه دیر. بوگونگه چه ایشله تیلگه ن قورالغا کؤره، بیرسؤزنونگ کؤکونده کی ایلک اونلو قالین بولغاندا سونغرا کئلگه ن بارچا اونلولر ده قالین بولاجاق و هیچ قاچان کؤکو قالین اونلو بیرله باشلانغان بیر سؤزده سونغراکی اونلولر اینگیچکه بولمایاجاق، مونداغ بیرسؤز تیلیمیزده هیچ ده
کؤرولمه گه ن. بونونگ تئرسیگه (ضد، عکس) کؤکو اینگیچکه اونلو بیرله باشلانغان بیر سؤزده سونغرا کئله جه ک اونلولر ده اینگیچکه بولاجاق. بوندان اؤته، اونسوزلر(سئسسیز) ده قالین واینگیچکه اولاراق ایکیگه آیریلادی. اولارآراسیندا ق بیرله غ حرفلری قالین و ک بیرله گ حرفلری ایسه اینگیچکه دیر. بؤیله چه، هیچ قاچان قالین اونلوسو بولغان بیرسؤزده، ک بیرله گ حرفلری واینگیچکه لی اونلوسو بولغان سؤز ده ده، ق بیرله غ حرفی بولماس. شول قورالغا کؤره قالین اونلولو سؤزلرنینگ کؤکدورومو "ماق" بیرله و بیرده ن کؤپو"لار" بیرله واینگیچکه اونلولو سؤزلر ده، "مه
ک/مئک"، "لر/له ر" بیرله آیتیلیب یازیلادی. بویوک نوائی عرب الفباسینینگ بارچا یئته رسیزلیگیگه قارامادان بول قوراللارنی ائکسیگسیز قوللانمیشتیر، قویوداکی اؤرنه کلرگه باقینگ:

ای حسن نی دلپذیر قیلغان
ایل کونکلین انکا اسیر قیلغان

ای اورتاب اول اوتقه خانمانلار
نی خان نی مان که جسم و جانلار

حق رحم ایتیب ایکی بینواغا
برکای انی اتا انا غا

بولور قرا یرتوبیکا بارماق
بولماس عرب ایچرا باش چیقارماق

اوز جانیغه ایلامک جفالار
توتماق اوزی اوزیکا عزالار

سالغاندیک اوزوم نی تیلبه لیک کا
کونکلونک آلا آلمادیم ایلیک کا
خمسه / لیلی و مجنون

یخشیلیق قیل که ناتوانینک مین
یامان اولسام سینینک یامانینک مین

مینکا نی حد دیماک سینکا که نی قیل
نی که بولغای رضا سینکا انی قیل
خمسه / سبعه سیار

تیلیمیزنینگ بویوگلرینده ن بیری بولغان نوائی، هیچ قاچان قالین بیرله اینگیچکه اونلولر بیرله اونسوزلرنی بیربیریگه
قوشمامیش، بیزلر ده اونغا لایق بالالاربولماق ایسته سه یلیک، اونونگ تینینی تیندیرماق اوچون، اونونگ کئتگه ن یولدان کئتمه لیمیز. شونونگدئک، تیلیمیزده کئچمیشته هیچ کؤرولمه گه ن " بیلن" ائکی (قوشما، ربط) سؤزو قولانیلماقتادیر، یئنه ده بویوک نوائی نینگ خومارولاریندا بول ائک، شعرنینگ بوزولماماسی اوچون بیره ر یئرده "بیلا" یا دا "ایلا" و کؤپراق "برلا"اولاراق کئلگه ندیر.

آنینگ بیلا بارچه حال برلا
گه توش بیلا گه خیال برلا

لیلی اتاسی اناسی برلا
خیلی داغی اقرباسی برلا
خمسه / لیلی و مجنون

نوائی نینگ چاغیندا عربچه بیرله تاتچا نینگ سؤزآقینی گوزه ل تورکچه میزنی بوغموشسا، بوگون یاغیلاریمیز آرقالی
تیلیمیزنینگ کؤکوگه قویولغان آغی (زهر) آرقالی کئندوموز اونونگ تئنینی قوروتماغا بئل باغلامیشیز. کئلینگ اولوغ نوائی نی اؤنگه آلیب، هنوز یولنینگ باشیغا ائکه ن آنا تیلیمیزگه یوره ک کویدوروب، اونو توغرو و توزوگ اؤگره نه یلیک. نیگه کی، یاشامنینگ بئردیگی ساباغلاربوتون چاغلاردا شونواؤگره تمیش، بیرله شگه ن بیته جه ک، آیریلغان ییته جه ک، آنجاق بیرله شمه ک اوچون آنغلاشماق، آنغلاشماق اوچون قونوشماق، قونوشماق اوچون ده تیل کئره ک. بیزتورکلر تورک قالاراق یاشاماق، یورتوموزنو ساقلاماق، تورکچه میزنی مئنگوله شتیرمه ک ایسته سئیلیک ائنگ چابوق
بیرله شمه لیمیز. بارلیغیمیزکوچوموزگه، کوچوموزده بیرلیگیمیزگه باغلیدیر. بول بیرلیگ یولوغا آتیلاجاق ایلک آدیم بارچا تورکلرنینگ آنغلاشا آلغان توزوگ قوروغ بیریازیلی تیلنی یاساشدیر.

دوکتور ع . م . تاشقین

برلین، ۹ /۲ /۲۰۰۹

 

یایین سؤروملوسو:
ع . م
. تاشقین

بارچا یایین
حقلری:
www.armagan.de
گه
ساقلیدیر

آرماغان غا اولاشماق
یؤلو:
e-mail: bilgi @ armagan . de

سؤنغ
اؤزگئریش:
۱۵/۵/۲۰۰۹