ParentElement

اولکه میزده یئنگی ییل قوتلامالاریندان اؤرنئکلر *

کوندوزلرنی قویاشسیز، کئچه لرنی ده آی ویولدوزسوزقیلیب، یئراوستونو اؤره ب آلغان قاربیرله یاغمیریوکلوگ قارا بولوتلارنینگ یاواش یاواش آزالیشینی، قیش آیلارینینگ سوغوق واوزون کئچه لری بیرله آییاس کونلرینینگ آداغینی، کون بیرله توننونگ تئنگلئشمه سینی، قیش بؤیو اوخلاب قالغان بارچا تیریگ بارلیقلارنینگ قایتادان اویغانیشینی، آپپاق قاربیرله قالین موزلارایله یاپیلغان تاغلاربیرله چؤللرده، قارآستیدان کؤک مئیسئلریانیدا تورلوک تومئن بؤیاقلیغ چیچئکلرنینگ کؤکئریب چیقیشی و اؤسوب آچیلیشینینگ سئوینچینی بئریچی یئنگی ییلدیر. باشقا بیر
 آیتیشلا، ایچینده یاشام کوچو بؤلوب تئنینده تیریگلیگ اومودو تاشیغان یئریوزونده کی بارچا بارلیقلاراوچون یئنگی ییل، قیش بؤیوسؤغوقتان موزلانغان یاشام اومودلارینینگ قایتادان اویغانیچی وتیریگلیکنینگ اؤلومسوزلوگونوبیلدیرگئن اومودلارائلچیسی ده دیر. بول سئوینچ بیرله اومودلارائلچیسینینگ کئلیشی، اوچو بیلینمئگئن اؤتگئن چاغلاردان بئری تورلوک یئر کئسیملرینده، آیریم اولوسلاربیرله کیشیلرتؤپلوموندا تورلوک تورلوک تؤیلاربیرله بایراملارلا قوتلانیب کئلمئکته دیر. تورلوک اینانچلارغا (۱) باغلیغ تئگیرلر (۲) یانیندا، شؤیله تؤیلار بیرله
 بایراملارو شونونگ دئک یاشام توزوگلری (۳) آنغلامیندا (۴) یاراتیلغان باشقا کئلئنئکلر (۵) بیرله تؤره لر(۶)، بارچا اولوسلاریاشامینینگ اوستقورماسی(۷) بیرله معنوی بایلیغینی یاراتغان اولوغ واونوتولماس تئگیرلردیر. بیریاندان، یاشامنینگ تورلوک بؤیوتلارینی(۸)آنغلاتغان ویا باشقا بیرسؤزبیرله آیتغاندا آنغلاتماغا چابالاغان وباشقا یاندان دا تؤپلوم بیرله "مئن" آراسیندا ویالینغوق(۹) بیرله تؤغا(۱۰) آراسیندا بؤی چیقاریب اینجیغلیقلاربیرله قارشیتلیقلار(۱۱)یاراتیچی سؤراغلار بیرله قییینچیلیقلارغا یانوت(۱۲) تاپماق اوچون کورئشگه ن ائنه شو
 تئگیرلربیرله تؤره لر، اولوسلارنینگ اولوسلوغ کیملیگی(۱۳) بیرله آینیقسالیغینی تامغالاوچی آراجلار(۱۴)سانالادیلار. یئنگی ییلنی قارشیلاش وبول قارشیلاما آقیمیندا قورولغان تؤیلاربیرله قوتلامالارشویلاتئگیرلرنینگ بیربؤلوموسانالادیلار.

بیربیرینده ن ایراق(۱۵) توشوب، آیری اولکه لربیرله آیری یؤنئتیملرده(۱۶) یاشاماقتا بؤلغان بویوک تورک اولوسوغا باغلیغ تؤپلوملارینینگ کؤپونده "ائرگئنه قؤن" بایرامی آتیغا تانیلغان یئنگی ییل قوتلامالاری، چؤق ائسکی چاغلاردان بئری، دئمئک مینگلرییلدان بئری تورلوک تومئن تؤره نلر(۱۷)، اؤیونلارویوکونچلرله(۱۸) اؤتکئزیلیب کئلمئکته دیر. بو یازیت نینگ(۱۹) آنا آماجی(۲۰) یئنگی ییل قوتلامالارنینگ کئچمیشینی یاروغلاما اؤرنودا، بول قوتلامالارنی بئللی بیرتورک تؤپلوموندا، دئمئک یازارنینگ تؤغولوب بویوگئن آنا یورتو گونئی تورک ایلی(۲۱) نینگ
 بیرکیچیک بؤلگه سی بؤلغان سئرپولده، قانداق اؤتکئزیلیشینی ایزلئب، کؤزده ن کئچیرمئک واؤنواؤقوچولارغا سونماقتیر.(۲۲)

یوقاریدا آتی توتولغان کئنتته یاشایدیغان تورکلرنینگ آراسیدا یئنگی ییل قوتلامالاری، یئنگی ییلنینگ کئلمئسینده ن کونلرآلدین دان باشلانیب وییل باشیندان ائنگ آزی تؤرت هفته سؤنغرا گئچه سوره ردی. سئرپولده، یئنگی ییل کئلمئستئن آلدین اؤی خانیملارینینگ چؤقلوغو، تاملارینی چیقاریب، هریانینی آریتادیلار و بوتون قیش بؤیوایگه لرینی سؤغوقتان قوروغان تاملارداکی ساندالی اؤچاقلارنی کؤموب، آولیلارنینگ تؤرت یانینی شیپیریب آریتادیلار وقیش بؤیو قوللانیلغان اؤچاقلارنینگ بؤزولغان یانلاری بیرله کئتیکلیکلری شوبالادی. یئنگی ییلنینگ کئلیشیده ن
 اؤنگ قیلینغان بوایشلرده ن باشقا، یئنگی ییل قوتلامالارینی بئش بؤلومگه کؤرمئک کئره ک:

۱- یئنگی ییل آشی:
یئنگی ییل کونو، تانغ آتارآتماس خانیملارتوروب یئنگی ییل آشی پیشیرماغا باشلایدیلار. هرعایله اؤزکوچوگه کؤره وتاپغانینی پیشیرادی کی، یئنگی ییل آشی پالاو، سوت پالاو، کئچیری، آشپالاو، پارغاللیغ آش، حلوا وشولارغا اؤخشاش کؤپراق قویوغ آشلاردان بؤلادی. اؤیلرده پیشیریلغان آشلار تاباقلارغا سوزولوب مسجدگه آلیب باریلاردی، اؤرغا کئلگئن کیشیلرکئلتیریلگئن آشلاردان یئگئنده ن کئیین دعالاراؤقولوب وتئنگریده ن، اولوس بیرله اولکه اوچون یاخشیلیق ومؤللوق تیلئنیلیردی. اؤیلرده ن آش سوزولوب کئلتیریلگئن تاباقلارغا تورلوک تورلوک آشلاردان آز آز
 قؤیولوب، ایگه لری اؤیلریگه آلیب باراردیلارو سؤنغرا شوآشلارنی اؤی خانیملاری بیرله اؤیده کی بالالار یئیئردیلر.

یئنگی ییل آشینی یئدیگتئن کئیین، کئتته کیچیک یئنگی ویادا یوولغان اوستوباشلارینی کیییب، اؤیده ن تیشقاری چیقاردیلاروهرکیشی اؤزیاشیغا کؤره، دئمئک یاشیتلاری بیرله بیرلیکته کون کئچیره ردیلر. کونلرآلدین سامان بیرله قایناتیلیب پیشیریلغان ساریغ، سؤغان(۲۳) پوچاغی بیرله قایناتیلیب پیشیریلغان قیزیل، باشقا تورلوک بؤیاقلارلا بؤیالغان یومورقالارنی اوروشتوروش دا کونلرآلدین باشلانیب کونلرچه سوره ردی. کؤپو باقاللارنینگ کئپیتی(۲۴) نینگ اؤنگوده ییگیتلر تاختاب بیربیرلرینینگ یومورقاسینی آلیب، تیشلاریغا تؤقوشتوروب اؤلار پوچاغینینگ
 قالینلیغی بیرله کوچونو سیناب، هربیرکیشی قارشی تامانینگ یومورقاسینی توتماغا کؤندورمئک اوچون چابالانیردی. آیریم کیشیلر ده یومورقا قاتاری اؤیناردیلار، بؤیله کی اؤن ویا اؤندان آزراق یادا کؤپراق یومورقانی قاتار تئره ردیلروایکی کیشی ده ن هربیری قارشی تاماننی یومورقا توتماغا کؤندورمئگه تئلپینیردی. ائنگ سؤنغ قازانغان بارچا سیندیریلغان یومورقالارنی آلارکئن، بایبئرگئن کیشیلر ایسه بارچا یومورقالارنینگ پولونو اؤتئردیلر(۲۵). یومورقا اؤیونونونگ آنا آماجی بیرنیچه سینیق یومورقا قازانیش ائمئس، بئلکی اؤیوننو قازانماق ائدی.

آیریم کیچیک بالالار ایسه پول قارشیلیغیندا، شوکونلرده اؤلاراوچون قورولغان اؤتون آتچالار یا دا بویوک چارقلارغا مینیب، کونلرینی سئوینئره ک کئچیره ردیلر. قیزلاردا یئنگی کیییملر کئیینیب، یاقین خیسیملار بیرله دوگانه لرینی کؤرمئگه کئتئردیلر. کئنچلرده ن(۲۶) بیربؤلومو ده کئنتنینگ تئگئره گینی اؤره ب آلغان تئپه لرگه چیقیب، قؤرغاشیم، چوچوماما، قؤزوگولو بیرله باشقا چیچئکلر تئریب آخشام قورون اؤیلریگه قایتاردیلار.

شونونگدئگ، یئنگی ییل نینگ ایلک کونونده، مزارشریف ده حضرت علی (رض) نینگ سینلارینینگ(۲۷) بوردوزوندا(۲۸)، قیزیل گول یادا یئنگی ییل بایراغی کؤتئریلیر. بول تؤرئنگه قاتیلماق اوچون اولکه نینگ تؤرت یانیندان مینگلرچه کیشی بوکئنتگه کئلیرلر. یئنگی ییل کونو کوتئریلگه ن بو بایراق قیرق کونده ن سؤنغرا یئنه بیرکیچیک تؤرئن آرقالی ایندیریلیر. بول بایراق کؤتئرمه و یئنه ایندیرمه تؤرئنی بوکونگئچه سوروب کئلمئکته دیر. بونو دا ایسلئتیش کئره ک کی، ۱۳۴۰نچی ییللارنینگ آداغلاریندا سئرپولنینگ تؤغوسوندا(کونچیقاریدا)کی، کیچیک امام آتی بیرله تانیلغان،
 یالاواجیمیز(۲۹) حضرت محمدنینگ چیبئره لرینده ن بؤلغان حضرت یحی ابن زید نینگ سینلاری بوردوزوندا دا بایراق کؤتئریش باشلانمیشتی کی بوکونگئچه ده بوتؤرئن قیلینیب کئلمئکته دیر. اونوتولماسین کی، سئرپولده کی بایراق کؤتئریش ییلنینگ ایلک کونونده ائمئس، بئلکی تؤرت بئش کون سؤنغرالاربؤلاردی.

۲- یئنگیلیگ:
اؤیلئنمه لری اوچون سؤزلئشیلیب نان سیندیریلغان ییگیت قیزلاربیرله ییگیت اؤغلانلار، دئمئک کئلئسی نینگ کئلینلری بیرله کییئولری نینگ، عایله لری یئنگی ییل کئلمئستئن بیرقاچ کون آلدین یادا بیر قاچ کون کئیینراق بیربیرلریگه "یئنگیلیگ" آتیغا آیریم نئرسه لرنی آرماغان اؤلاراق ییبارادیلار. کییئونینگ عایله سی اؤز کئلینلریگه ائسکی چاغلاردا "یئنگیلیگ" دئب ساقیزقیلیش اوچون بیرایکی پاو قارامیندالاق، چوکوری، بیرنیچه قوبوز(۳۰)، کؤزگو (۳۱)، تاراق، ساچغا قاداماق وتاقماق اوچون ساچ گوللری، تاباقلار، قاشیقلار وشولارغا اؤخشاش باشقا نئرسه لر
 ییباراردیلار. کییئو تاماندان ییباریلغان "یئنگیلیگ" نینگ بیرکئچیک بؤلومو کئلین نینگ اؤزوده ن بؤلوب وقالغان بویوک بؤلومو ایسه کئلین نینگ یاقینلاری بیرله دوگانه لریگه بئریلیردی.

کئلین تامانی ایسه بونغا قارشیلیق اؤلاراق کییئوگه تاقی، بیرنیچه رؤمال بیرله سامسا وپیشیریلغان وبؤیالغان یومورقالار ییباراردیلار. کییئوگه ییباریلغان بول " یئنگیلیگ "لرده ن ده بیربؤلومونو کییئو اؤزآرقاداشلاری بیرله دؤستلاریغا بئره ردی.

۳- خاتینلار بیرله قیزلارنینگ چارشنبه کئزمئلری:
یئنگی ییل کیرگئنده ن کئیین چارشنبه کونلری، یاغمیریاغماغان قویاشلیغ کونلرده، یاشیغا باقمادان خاتینلاربیرله قیزلار یئنگی کیییملرینی کییینیب، اؤنگده ن پیشیرغان ماشلیغ ویا ائتلیگ سامسالاری، ایسپالاقلیغ یادا قاوبیرله گئندئنه لیگ پوچئکلری، ایبیتیلگئن قوروغ قایسی غؤلونو، قیزیل مئییز بیرله آلما یادا شئفتالی قوروغونو آلیب، سیراسی ایله سینلیقلارغا باریب، کئلتیرگئن آزوقلارینی باشقا تانیش بیلیشلری بیرله پایلاشیب، یئب ایچیب، اؤیناب کولوب کون کئچیره دیلر. آیریم بالالار یادا خانیملاردا ساتیش اوچون کئلتیرگئن سامسا، پوچئک،
 ایبیتیلگئن غؤلون و مئییزلرینی اؤردا ساتادیلار. ایلک چارشنبه کونو کیچیک امامغا باریلسا، کئلئسی چارشنبه کونو ایسه کئتته امامغا باریلادی وسیرا ایله بارچا سینلیقلاردا تؤپلانیلادی.

بول کئلئنئک، تورکلرنینگ ایسلامدان اؤنگکی اینانچلاریندان قالغان بؤلسا کئره ک، کی اؤنغا کؤره تیریگلر ائنگ آزی ییلدا بیرقاتلا اؤلوگلرنی کؤرمئگه باریب و اؤلار بیرله بیرلیگته کون کئچیره ردیلر.

۴- سومئلئک تؤیو:
سؤمئلئک تؤیو دا یئنگی ییل قوتلامالارینینگ بیرآنابؤلوموسانالادی. یئنگی ییل کیره رکیرمئس ویادا اؤندان بیرنیچه کون سؤنغرا خانیملار سؤمئلئک تؤیوقیلادیلار. خانیملا بئللی بیرتیلئک وایستئک اوزره سؤمئلئک سالادیلار. هرکیم اؤزبایلیغی بیرله کوچوگه کؤره بیرسیر یادا کؤپراق بوغدایدان سؤمئلئک سالادی. بیرکون سوودا ایبیتیلگئن بوغدای اؤن بیرله اؤنتؤرت کون آراسیندا سومئلئک بؤلوب یئتیشئدی. سومئلئک یئتیشئر یئتیشمئس قؤشنولار، خیسیملار، قارینداشلار، تانیشلار بیرله دؤستلارسومئلئک تؤیوغا چاقیریلادیلار. آیریم خانیملار سومئلئک حلوانی
 پیشیرماق اوچون، باغلادیقلاری تیلئگ وایستئککه کؤره، یئتی اؤیده ن اون تیلئیدیلر. آنجاق، بیریلری باشقا اؤیلرده ن اون تیلئمئده ن، یالنغوزگینه اؤز اونلاریندان پیشیرادیلار. سومئلئک بؤزوشغا یاقین قارینداشلاربیرله قؤشنولارقاتیلادیلاروبؤزوش آقیمیندا کیشیلربئللی تیلئکلراوزره کئلئسی ییلدا سومئلئک سالیشنی اؤزبؤیونلاریغا آلارلار. شوکیبی، سومئلئکنی بؤزمادان آلدین "بی بی موشکول" قیلینیب، دعالاراؤقولادی، قیزلار بیرله خانیملار ایرق (۳۲) اؤلاراق سومئلئک مئیسئسیدان چئکئدیلر.

بؤزولغان سومئلئکتئن بیرکیچیک بؤلوموایسه یاقین قارینداشلار، قؤشنولاربیرله تانیشلارنینگ اؤیلریگه ییباریلادی، کی اؤندان اؤلار "یاغلیغ کؤماچ" و "سومئلئک کولچه" قیلادیلار.

سومئلئک تؤیوغا چاقیریلغان خانیملارآخشام قورون کئلمئگه باشلایدیلار، آخشام یئمئگیده ن کئیین کئلگئن قؤنوقلاردان ایستئگئن کیشیلر سومئلئک پیشیرماغا یاردیم بئره رکئن، قالغان قؤنوقلارایسه کیچه نی"مینچاق سالدی"، اؤقوش ودئپ چالیش بیرله اؤتکئزه دیلر. کیچه نینگ یاریملاریدا پیشغان سومئلئک حلواسی، اؤنغا یئتی یانغاق تئشلئش بیرله دئملئنیب قؤیولادی.

"مینچاق سالدی" ایرقنینگ بیراؤیون تورودور، کی ایستئگئن هرکیشی اؤزونونگ بیر اوزوگ ویا باشقا بیرنئرسه سینی، اؤزو ویابیر باشقا کیشی آتیغا نیت قیلیب یاریم سوودان تؤلا بیر چاینئککه سالادیلار. خانیملاردان بیری بیر قؤشوغ آیتغاندان سؤنغرا، بیرکیچیک بالا اوستو بیر رؤمال بیرله یاپیلغان چاینئککه قؤلونوسالیب، اؤنونگ ایچینده کی نئرسه لرده ن بیرینی چیقارادی. بؤیله چه شول آیتیلغان قؤشوق اؤنونگ ایرقی تانیلادی.

تانگ آتارآتماس قؤنوقلاراویغاندیقتان کئیین، یئنه ساچاغلاریازیلیب، کیچه دئملئنگئن حلوا دعالاراؤقوش بیرله آچیلادی وتاباقلارغا سوزولوب قؤنوقلارغا سونولادی وبوندان اؤته، قؤنوقلارغا اؤیلریگه آلیب باریش اوچون ده سومئلئک حلواسی بئریلئدی. شونونگ دئک باشقا تانیشلاربیرله قارینداشلارغا دا سومئلئک حلواسی ییباریلادی.

۵- اؤلوگلراوچون ییل آشی:
تیریکلرقاتاریندا اؤلوگلرده یئنگی ییل قوتلامالاریندان قوروق قالمایدیلار، بؤیله چه اؤتگئن ییل آقیمیندا اؤلگئن کیشیلراوچون ده ییل آشی بئریله دی. ییل آشی بئریش اوچون یاقین قارینداشلار بیرله خیسیملاروتانیش بیلیشلرییل آشی بئریچی عایله نینگ اؤیوگه ییغیلیب، هرکیم کوچوگه کؤره ماشلیگ سامسا پیشیرادیلار. ییل آشی اوچون پیشیریلغان سامسالار قارینداشلار، تانیشلاربیرله خیسیملارنینگ اؤیلئریگه، اؤلارنینگ سانیغا کؤره قؤشا سانغا ییباریلادی.

کؤرولدوگوکیبی یئنگی ییل قوتلامالاری، بئللی بؤلماغان چاغلاردان بئری تورکلرنینگ آراسیندا، یالنغوزگینه بیرایکی کونلوگ بایرام بؤلوب قالمای، بیرایکی آیغاچا سورگئن و تؤپلومنونگ هربیر کئسیمی اوچون آینیقسا قوتلامالارنی قاپساغان بایراملاربیرله تؤیلارنینگ تؤپلومودور.

یئنگی ییل بیرله ایلیشکین و "مینچاق سالدی"لاردا اؤقولغان قؤشوغلاردان بیرنیچه اؤرنئک بیرله بویازیتنی چئکیکلئب(۳۳)، یئنه بیرقاتلا یئنگی ییلینگیزنی قوتلوغ بؤلسون دئیمئن.

کیچکینه دیوالچادان تاییب توشتوم
قؤلومدا آلتین قایچی بئخمئل پیشتیم
بئخمئل پیشکئن قؤللاریم بئندی باشقا
بوخارا کئتکئن آغام آتی قاشقا

 آتینینگ قاشقالیغی تئنگه چه دیر
اؤزونونگ سلطنتی بئگلرچه دیر
******
تام اوستوده تاغارا تؤنتئردیلر
آغا جانیم ییتتی دئب آختاردیلار
آغاجانیم ییتکئنی یالغان ائکئن
یئنگه جانیم قؤینودا یاتغان ائکئن
******
سوونو کؤرونگ نی موقامغا آقادی
یارنی کؤرونگ پئنجئره ده ن باقادی
بیرباقیب ایکی باقیب خؤش یاقادی
قایریلیب قلم قاشینی قاقادی
******
سوو کئلئر سوزوککینه
قؤلومدا اوزوککینه
اؤندا دا بیریاریم بار
سیزده ن ده نازیککینه
******
قابقارادیر کئکلیگیمنینگ کؤزلری
تؤپا تؤغرو اؤلتوروبتی اؤزلری
یوره گیمنینگ سؤزونو آیتالمایمان
اؤگو بؤلسا، آنغلاب آلسین اؤزلری
*******
آق ایپئک بوریانخیده ن تؤنونگیز
جوهرجانیمدان اؤتکئن سؤزونگیز
سؤزونگوزگه سؤز قاییرانگ دئبیدیم
نی قیلای قؤنوق کئلیب سیز اؤزونگیز
******
یئنگی ییل یؤلدان کئلیر گوللرساچیب
قارایله سؤغوق کئتئر یورتان قاچیب
کئل تئرئیلیگ قؤرغاشیم تاغ سیرتیدان
اوچایلیق قوشلارکیبی قانات آچیب
******
چوچوماما چیچئگی کؤک یانادی
یاراوچون تاقی تیکتیم قؤل قانادی
قاناسا دا قاناسین پارماقلاریم
ییغلاسام سئوه ریاریم اویغانادی
دوکتور ع، م، تاشقین
بئرلین، ۱۹/۳/۲۰۰۹ 


 
 


   ----------------------------------------------------------------------------------------------

* اؤزتیلیمیزده یازیش اوچون بوگونگه چه قوللاندیغیمیزعرب الفباسیداکی اونلولرنینگ یئته رسیزلیگی یوزونده ن آنا تیلیمیز کؤپ یارالانغاندیر. اونغا اویغون بیر یئنگی الفبانینگ یاراتیلیب ایشله تیلگه نیگه چه، اونونگ بویوزده ن یوزلرییل دان ‌بئری آلغان یارالارینی آزبولسا دا سارماق بیرله اونو توغرو توزوگ یازیب اوقوماق وبالالاریمیزغا اؤگره تمه ک اوچون سؤزلرده بولغان بارچا اونلولرنی یازیلیشینی توغرو کؤردوک. آنجاق، بول الفبادا بارچا اونلولرنی کؤرگوزوچو چیزیقلاربولمادیغی اوچون ایسته دیگیمیزآماجغا تولوق ائریشمه سه ک ده، بویولغا کئتمه
 گه چابالاندیق. تیلیمیزنینگ توقوزاونلوسونوقویوداکی بئش چیزیق بیرله یازغانمیز:

-- اوزون آ- الف) سؤزنونگ باشیندا: آق، آش، آغیز، آلماق، آتماق، آسماق، آچماق. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: ساچ، قاش، قاز، قار، تاغ، یاغ، تایانماق، قییناماق، یاساماق. پ) سؤزنونگ آداغیندا: آتا، آنا، آغا، آپا، قیسقا، بارچا، آلما، ساتما، قؤیما، آتما، یوپقا، بالا.

-- قیسقا ا- الف) سؤزنونونگ باشیندا: اکه، انه، انچه. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: کئلمئک، ایشئنچ، ائتئک، تیلئمئک. پ) سؤزنونگ آداغیندا:کئلمه، کئسمه، اینمه، ایمله، تیله.
-- قیسقا إ- الف) ائرکئک، ائش، ائسکی، ائسمئک، ائتمئک، ائس. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: یئمئک، تئگمئک، تئگئرئک، تئلبه، چئکیک (نقطه)، چئکورگه (ملخ). پ) سؤزنونگ آداغیندا: بو اونلو سؤزنونگ آداغیندا بؤلماس.

-- قیسقا و اوزون ای- الف) اینانچ، ایق ایق، ایرق (فال، کاهنلیک)، ایسیتماق، ایلک، ایش، ایت، ایسکئمئک، ایچمئک. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: قیش، قیز، قیسماق، قییین، تیل، تیکمئک، بیلمئک. پ) سؤزنونگ آداغیندا: یازی، باسقی، ییلقی، تیشی (ماده حیوان)، تیلکی، بیلگی، ایچکی، ایلگی.
-- قیسقا واینگیچکه اؤ- الف) اؤت، اؤتاق، اؤن (۱۰)، اؤتورماق، اؤد (وقت، زمان)، اؤتمئک، اؤپمئک. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: قؤل، قؤچقار، بؤلماق، تؤی، تؤیماق، قؤیماق، قؤل، تؤرت، کؤل، چؤل، تؤش، بؤلمئک، یؤنمئک، تؤکمئک، کؤک. پ) سؤزنونگ آداغیندا: بو اونلو سؤزنونگ آداغیندا کؤرونمئس.
-- اوزون واینگیچکه او- الف) اون بوغدای اونو)، اوچ (نئرسه نینگ اوچو)، اوچوز(ارزان)، اوچماق، اورماق، اوچ (۳)، اوست، اوزولمئک اوزمئک، اورکمئک. ب) سؤزنونگ اؤرتاسیندا: چوقور، قوروغ، اؤقوماق، قؤروماق، یوگورمئک، کوچ (قوت)، سورمئک. پ) سؤزنونگ آداغیندا: قؤرقو، تؤغرو، اویقو، کولگو، کؤزگو، اؤزگو.

سیرالانغان سؤزلرنینگ آچیقلاماسی:

(۱) اینانچ: عقیده، دین، آیین.
(۲) تئگیر: قیمت، ارزش، بها.
(۳) توزوک: قاعده، دستور، قورال.
(۴) آنغلام: معنی، مفهوم، فهم.
(۵) کئلئنئک: عنعنات، عرف.
(۶) تؤره: اخلاقی قوراللار.
(۷) اوستقورما: زیربنا.
(۸) بؤیوت: بعد، جهت.
(۹) یالینغوق: انسان، بشر.
(۱۰) تؤغا: طبیعت.
(۱۱) قارشیت: ضد.
(۱۲) یانوت: جواب، پاسخ.
(۱۳) کیملیگ: هویت.
(۱۴) آراج: وسیله، اسباب، افزار.
(۱۵) ایراق: اوزاق.
(۱۶) یؤنئتیم: اداره، حاکمیت.
(۱۷) تؤرئن: مراسم، تجلیل.
(۱۸) یوکونچ: عبادت.
(۱۹) یازیت: نگارش، نبشته.
(۲۰) آماچ: مقصد، هدف، نشانه، قؤش آیداشنینگ بیرآراجی.
(۲۱) گونئی تورک ایلی: جنوبی تورکستان.
(۲۲) سونماق: تقدیم ائتمئک، عرض ائتمئک.
(۲۳) سؤغان: پیاز.
(۲۴) کئپیت: دوکان، مغازه، کئپه.
(۲۵) ؤتئمئک: تؤلئمئک، پرداختن.
(۲۶) کئنچ: جوان.
(۲۷) سین: قبر، مزار.
(۲۸) بوردوز: باغ، بؤستان.
(۲۹) یالاواچ: پیغمبر، رسول، ائلچی.
(۳۰) قوبوز: چنگ.
(۳۱) کؤزگو: آئینه.
(۳۲) ایرق: فال.
(۳۳) چئکیک: نقطه.

 

یایین سؤروملوسو:
ع . م
. تاشقین

بارچا یایین
حقلری:
www.armagan.de
گه
ساقلیدیر

آرماغان غا اولاشماق
یؤلو:
e-mail: bilgi @ armagan . de

سؤنغ
اؤزگئریش:
۱۵/۵/۲۰۰۹